Alışkanlıklar Döngüsü: Gelişimde Anahtar Rol

Alışkanlıklar döngüsü, işaret, rutin ve ödül aşamalarından oluşan; davranışlarımızı bilinçli düşünmeden tekrar etmemizi sağlayan otomatik bir süreçtir.

Hem günlük yaşamımızda hem de iş yaşantımızda gün be gün yaptığımız seçimlerin çoğu, uzun uzun düşünülerek verilmiş kararların sonuçları gibi görünse de aslında değildir. Onlar alışkanlıklardır.

Alışkanlık Nedir?

En temel örnekten yola çıkacak olursak, güne kahve ile başlamak ya da işe oturduğunuzda ilk iş e-postaları kontrol etmek birer alışkanlık örneğidir. Her biri tek başına küçük görünse de çocuklarımıza her gece ne söylediğimiz veya iş rutinlerimizi nasıl organize ettiğimiz, zaman içinde sağlığımızı, üretkenliğimizi, mali durumumuzu ve mutluluğumuzu önemli ölçüde etkiler.

Yaşamınızı Hangi Alışkanlıklar Yönetiyor?

Her geçen gün farkında olmaksızın yeni alışkanlıklar ediniriz. Bazı alışkanlıklar analize ve değişime kolayca boyun eğer; bazıları ise daha karmaşık ve inatçıdır, dolayısıyla daha uzun süre çalışmayı gerektirir. Bu durum özel yaşamımızda olduğu gibi iş yaşantımızda da geçerlidir.

Organizasyonel Alışkanlıklarınız

Çoğu organizasyon rasyonel kararlar veriyormuş gibi görünse de, insanlar gibi uzun süredir devam eden alışkanlıkları tarafından yönlendirilir. Bu alışkanlıklar, çoğu zaman binlerce çalışanın bağımsız kararlarından doğan davranış kalıplarıdır ve sanıldığından daha derin etkileri vardır.

Organizasyonel alışkanlıklar yerleşik paternleri takip eder; onlarca alışkanlık, süreç ve davranış birleşerek sonunda kurum kültürünü doğurur. Bazen bu alışkanlıkları değiştirmek, tekrar tekrar deneyip yanılmayı ve sorumlulukların netleştirilmesini gerektirir.

Performans değerlendirmenin yapılış biçimi bile geçmişten gelen kurum alışkanlıklarıyla bağlantılı olarak farklılık gösterir. Peki eski alışkanlıkların yerine geri bildirimleri veya 360 derece performans değerlendirmede öne çıkan yeni yaklaşımları neden eklemiyoruz?

Geleneksel süreçler hemen yenileriyle değişecek alışkanlıklar değildir. Değişim hızlı olmayacaktır ve her zaman kolay da değildir. Ama gereken çaba gösterildiğinde hemen her alışkanlık zamanla yeniden şekillendirilebilir.

Alışkanlıklarımız Performansımızı Nasıl Etkiler?

Organizasyonları bireysel bazda incelediğimizde, çalışanların büyük çoğunluğunun tam potansiyeline ulaşmasını engelleyen unsurun yine alışkanlıklar olduğunu görürüz. Örneğin performans döneminde değerlendirilen yetkinlikler, bir kişinin alışkanlıkları hakkında çok şey söyler. Potansiyelimizi ortaya koyma noktasında alışkanlıklarımızı nasıl değiştirebileceğimizle ilgili izlenebilecek adımları aşağıda bulabilirsiniz.

Alışkanlıkları Değiştirmek ve Yenilerini Kazanmak İçin Adımlar

Adım 1: Rutini Tanımlayın

Kendi alışkanlıklarımızı anlamak için, döngünün öğelerini tanımlamamız gerekir. Belli bir davranışın alışkanlık döngüsünü teşhis ettiğiniz an, eski zaafların yerine yeni rutinler koymanın yollarını arayabilirsiniz.

Charles Duhigg'i örnek alalım. İş yerinde her gün kafeteryaya inip çikolatalı kurabiye alarak yorgunluğunu telafi ettiğini fark etmiştir. Bunu fark ettikten sonra bu telafiyi daha sağlıklı bir alışkanlıkla değiştirebilmiştir: odasından çıkmak ve bir meslektaşıyla on dakika sohbet etmek. Bu yeni alışkanlık, kilosunu olumsuz etkilemeden mola vermesine olanak tanımıştır.

Bu davranışı teşhis edip değiştirmek için ilk adım rutini tanımlamaktır: Değiştirmek istediğiniz davranışın kendisi. Ardından cevapları o kadar bariz olmayan sorular gelir: Rutini tetikleyen işaret nedir? Açlık mı, sıkıntı mı, yoksa mola ihtiyacı mı?

Peki ödül nedir? Kurabiyenin kendisi mi? Bunu anlamak için biraz deneye ihtiyacımız vardır.

Adım 2: Ödülleri Deneyin

Ödüller güçlüdür çünkü arzuları doyurur. Ama davranışlarımızın altında yatan arzuların genellikle bilincinde değilizdir. Belli alışkanlıkları hangi arzuların doğurduğunu anlamak için farklı ödüllerle deneyler yapmakta fayda vardır.

Deneyler birkaç gün, bir hafta ya da daha uzun sürebilir. Bu süre içinde kendinizi gerçek bir değişiklik yapmaya mecbur hissetmemelisiniz; veri toplayan bir bilim insanı olduğunuzu varsayabilirsiniz. Örneğin kafeteryaya gitmek yerine dışarı çıkın. Buradaki amaç, rutininizi hangi arzunun doğurduğunu belirlemek için farklı hipotezleri test etmektir.

Adım 3: İşareti Belirleyin

Alışkanlıklarımızı tetikleyen işaretleri tespit etmek kolay değildir. Zor olmasının sebebi, davranışlarımızı ortaya koyarken çok fazla bilgi bombardımanına maruz kalmamızdır. Bu işareti gürültünün arasından çekip çıkarmak için psikologların kullandığı şu sistem işe yarar:

• Mekan (Neredesin)
• Zaman (Saat kaç)
• Duygu durumu (Duygu durumun nasıl)
• Diğer insanlar (Çevrende başka kim var)
• Hemen önce gerçekleştirilen davranış (İsteği duymadan önce ne yaptın)

Örneğin "kafeteryaya gidip bir kurabiye satın alma" alışkanlığını hangi işaretin tetiklediğini bulmak istiyorsanız, söz konusu isteği duyduğunuz anda yukarıdaki beş unsuru not edebilirsiniz.

Bazı alışkanlıkları değiştirmek çok daha zor olabilir ve değişim uzun zaman alabilir. Ama bir alışkanlığın nasıl çalıştığını anladığınız an -işareti, rutini ve ödülü teşhis ettiğiniz an- onu kontrol altına almak ve dilediğiniz gibi şekillendirmek mümkün olacaktır.

İmran Şahin

Sıkça Sorulan Sorular

Alışkanlıklar döngüsü nedir?

Alışkanlıklar döngüsü; işaret, rutin ve ödül olmak üzere üç aşamadan oluşan, davranışlarımızı otomatik hale getiren döngüsel bir süreçtir.

Alışkanlıklar döngüsünün aşamaları nelerdir?

Döngü üç aşamadan oluşur: davranışı tetikleyen işaret, tekrarlanan rutin ve bu rutinin sağladığı ödül. Bu üçlüyü anlamak alışkanlığı değiştirmenin ilk adımıdır.

Organizasyonel alışkanlıklar nedir?

Organizasyonel alışkanlıklar, çalışanların bağımsız kararlarından doğan ve zamanla kurum kültürünü şekillendiren yerleşik davranış kalıplarıdır.

Kötü bir alışkanlığı nasıl değiştirebilirim?

Önce rutini tanımlayın, ardından farklı ödüllerle deneyler yaparak arzunuzu belirleyin ve son olarak davranışı tetikleyen işareti bulun. Bu üç adım alışkanlığı yeniden şekillendirmenizi sağlar.

Alışkanlıklar performansı nasıl etkiler?

Alışkanlıklar, çalışanların potansiyellerine ulaşmasını engelleyen veya destekleyen temel unsurlardır; performans değerlendirmede ortaya çıkan yetkinlikler de büyük ölçüde alışkanlıklarımızın bir yansımasıdır.